γυναίκες ανεξάρτητες, ελεύθερες και πετυχημένες ή γυναίκες ανέραστες;

Με αφορμή την παρουσίαση του πειράματος του Asch (1946) που έδειξε πως το επίθετο θερμός/ή (ψυχρός/ή) είναι κεντρικό στον τρόπο που οργανώνουμε την αντίληψή μας για πρόσωπα ή ομάδες (το άλλο χαρακτηριστικό είναι το ικανός/ή, βλέπε Eagly, 1987 και Glick και Fiske, 2001), έκανα ένα αντίστοιχο πείραμα με τις φοιτήτριές μου. Έδωσα ερωτηματολόγια που περιείχαν μια λίστα από επίθετα και τους ζητούσα να σκεφτούν ένα υποθετικό πρόσωπο. Στα μισά από τα ερωτηματολόγια που δόθηκαν τα επίθετα είχαν αρσενική κατάληξη ενώ στα άλλα μισά τα επίθετα είχαν θηλυκή κατάληξη. Επίσης, η λίστα των επιθέτων στα μισά ερωτηματολόγια συμπληρώνονταν από το επίθετο θερμός/ή και στα άλλα μισά από τα επίθετο ψυχρός/ή. Εκτός από το θερμός/ή και ψυχρός/ή τα επίθετα ήταν τα εξής: γενναιόδωρος/-η, έξυπνος/-η, ευτυχισμένος/-η, ευδιάθετος/-η, δημοφιλής, αξιόπιστος/-η, φιλάνθρωπος/-η, σοβαρός/-ή, συγκρατημένος/-η. Σύμφωνα με τον Asch τα επίθετα αυτά συμπληρώνουν την περιγραφή ενός πετυχημένου προσώπου.

Οι φοιτήτριες καλούνταν να φανταστούν ένα υποθετικό πρόσωπο που τους έρχεται στο μυαλό διαβάζοντας τα χαρακτηριστικά αυτά. Για να μαζέψω λίγο τις απαντήσεις, ζήτησα να μου πουν την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και το επάγγελμα του υποθετικού προσώπου. Επίσης ζήτησα να συμπληρώσουν αν θεωρούσαν το άτομο που περιγράφεται πετυχημένο ή όχι (ένα είδος ελέγχου για την υπόθεση πως τα χαρακτηριστικά που προτείνει ο Asch παραπέμπουν σε ένα πετυχημένο πρόσωπο). Το πρόσωπο περιγράφηκε ως πετυχημένο από 51 στο σύνολο 53 φοιτητριών. Φυσικά καμία δε γνώριζε πως υπήρχαν τέσσερις διαφορετικές περιγραφές ανάλογα με την κατάληξη του επιθέτου (αρσενική και θηλυκή) και ανάλογα με το επίθετο (θερμός/ή και ψυχρός/ή).

Έχουμε, λοιπόν, διάφορες ομάδες απαντήσεων. Δύο ομάδες σε σχέση με το φύλο, δύο ομάδες σε σχέση με το επίθετο και τέσσερις ομάδες απαντήσεων που αφορούν είτε έναν άνδρα πετυχημένο και ψυχρό, είτε έναν άνδρα πετυχημένο και θερμό, είτε μία γυναίκα πετυχημένη και ψυχρή, είτε μια γυναίκα πετυχημένη και θερμή. Περίμενα κάποιες διαφορές σε σχέση με το φύλο του υποθετικού προσώπου. Περίμενα να προκύψουν διαφορετικά επαγγέλματα για γυναίκες και άνδρες ανεξάρτητα από το αν είναι θερμοί/ές ή ψυχροί/ές. Και το ψυχρός/ή, θερμός/ή το υποψιαζόμουν για τα επαγγέλματα αλλά και την οικογενειακή κατάσταση. Ίσως περισσότεροι ψυχροί/ές χωρισμένοι και μόνοι/-ες (σκεφτόμουν πως άνθρωποι διαθέσιμοι να κάνουν σχέσεις είναι μια κυρίαρχη εικόνα στην αντίληψη της οικογένειας στον κοινό νου). Κάτι προς αυτήν την κατεύθυνση τέλος πάντων. Αλλά είχα μια σιγουριά πως όταν μπλέκεται φύλο και επίθετο οι περιγραφές θα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Παρουσιάζω επιλεκτικά κάποια συμπεράσματα. Επιλέγω να παρουσιάσω τα αποτελέσματα σε σχέση με την οικογενειακή κατάσταση του υποθετικού προσώπου γιατί έχουν πολύ ενδιαφέρον.

		Γυναίκα	Άνδρας	σύνολο
Παντρεμένος/-η	Ψυχρός/ή	2	6	8
	Θερμός/-ή	5	2	7
Παντρεμένος/-η με ένα παιδί	Ψυχρός/ή	-	-	-
	Θερμός/-ή	1	-	1
Παντρεμένος/-η με δύο παιδιά	Ψυχρός/ή	1	2	3
	Θερμός/-ή	3	2	5
Χωρισμένος/-η	Ψυχρός/ή	-	-	-
	Θερμός/-ή	-	1	1
Μόνος γονέας με ένα παιδί	Ψυχρός/ή	-	1	1
	Θερμός/-ή	-	1	1
Μόνος γονέας με δύο παιδιά	Ψυχρός/ή	-	1	1
	Θερμός/-ή	-	-	-
Ελεύθερος/-η	Ψυχρός/ή	11	1	12
	Θερμός/-ή	5	6	11

Τι μας λέει αυτός ο πίνακας. Σε σχέση με την οικογενειακή κατάσταση περισσότερες γυναίκες περιγράφονται ως ελεύθερες (16 σε σύνολο 28 σε σχέση με 7 σε σύνολο 22 ανδρών). Υπενθυμίζω πως το υποθετικό πρόσωπο που περιγράφεται είναι πετυχημένο.

Ίσος αριθμός ανδρών και γυναικών περιγράφονται ως παντρεμένοι/ες με ή χωρίς παιδιά (12/22 άνδρες και 12/28 γυναίκες). Αναλογικά βέβαια, το ποσοστό των παντρεμένων ανδρών είναι μεγαλύτερο από αυτό των παντρεμένων γυναικών.

Συμπέρασμα πρώτο λοιπόν, εμφανίζεται πιο πιθανό για μια πετυχημένη γυναίκα, ανεξάρτητα αν είναι θερμή ή ψυχρή να είναι ελεύθερη. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε εδώ για την αντίληψη μιας ελεύθερης, ανεξάρτητης και πετυχημένης γυναίκας; Και τι γίνεται με τους άνδρες; Γιατί είναι πιο εύκολο να σκεφτούμε έναν πετυχημένο παντρεμένο άνδρα από ότι μια πετυχημένη παντρεμένη γυναίκα; Γιατί περί αυτού πρόκειται.

Για να δούμε όμως τις απαντήσεις σε σχέση με το επίθετο. Σε σχέση με το επίθετο, δεν βρέθηκαν διαφορές στην οικογενειακή κατάσταση που αποδόθηκε στο ψυχρό και το θερμό πρόσωπο, ανεξάρτητα αν ήταν άνδρας ή γυναίκα. Μοιρασμένες απαντήσεις δηλαδή. Βιάστηκα να σκεφτώ πως το επίθετο δεν παίζει ρόλο μέχρι που κοίταξα τα αποτελέσματα σε σχέση με το φύλο και το επίθετο. Προσέξτε:

Από τις ψυχρές πετυχημένες γυναίκες μόλις 3 είναι παντρεμένες ενώ οι 11 ελεύθερες. Από τις θερμές πετυχημένες γυναίκες 9 είναι παντρεμένες ενώ 5 ελεύθερες. Μήπως δεν είναι ακριβώς το πρότυπο της ελεύθερης, ανεξάρτητης και πετυχημένης γυναίκας που αναπαρίσταται στις απαντήσεις των φοιτητριών;

Για να δούμε τις απαντήσεις σε σχέση με τους άνδρες πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα. Μόλις ένας ψυχρός άνδρας είναι ελεύθερος ενώ οι 8 είναι παντρεμένοι. Άλλοι δύο είναι μόνοι γονείς με ένα ή δύο παιδιά. Οι πετυχημένοι θερμοί άνδρες είναι είτε ελεύθεροι (6) είτε παντρεμένοι (4) είτε χωρισμένοι (1) είτε μόνοι γονείς (1). Δηλαδή, οι ψυχροί άνδρες παντρεύονται ενώ οι ψυχρές γυναίκες όχι. Οι θερμές πετυχημένες γυναίκες είναι πιο πιθανό να είναι παντρεμένες αλλά επίσης αρκετά πιθανό να είναι ελεύθερες. Για τους θερμούς άνδρες τα πράγματα είναι μοιρασμένα. Γυναίκες ανεξάρτητες, ελεύθερες και πετυχημένες ή γυναίκες ανέραστες;

Βιβλιογραφία

Asch, S.E. (1946) Forming impressions of personality. Journal of Abnormal Psychology, 41, 1230-1240

Eagly, A.H. (1987) Sex differences in social behavior: a social role interpretation. Hillsdale, NJ: Erlbaum

Glick, P. and Fiske, S. T. (2001) Ambivalent stereotypes as legitimizing ideologies: differentiating paternalistic and envious prejudice. In J.Jost & B. Major (eds) The psychology of legitimacy. Cambridge,England: Cambridge University Press

~ από the editor στο Ιανουαρίου 16, 2008.